Hàm giữ khoảng cho trẻ: khi nào cần, loại nào, đeo bao lâu

Hàm giữ khoảng là khí cụ nhỏ bằng thép hoặc nhựa, giữ chỗ trống khi trẻ mất răng sữa trước tuổi thay để răng bên cạnh không nghiêng vào. Hàm giữ khoảng thường cần khi trẻ mất răng hàm sữa sớm và răng vĩnh viễn bên dưới còn lâu mới mọc. Nếu trẻ mất răng cửa sữa hoặc răng vĩnh viễn đã sắp mọc, bác sĩ thường chỉ hẹn theo dõi.

Bác sĩ quyết định sau khi khám và xem phim X-quang của trẻ. Tại MedDental, phim X-quang quanh chóp có giá 80.000 đồng/răng và phim Panorama có giá 100.000 đồng/lần.

Tóm tắt nhanh

• Mất răng hàm sữa sớm dễ gây mất khoảng nhất, và khoảng trống thường thu hẹp nhanh nhất trong vài tháng đầu.

• Không phải trẻ nào mất răng sữa sớm cũng cần hàm giữ khoảng, vì vị trí răng mất và mầm răng vĩnh viễn quyết định điều này.

• Hàm giữ khoảng cố định gắn vào răng trụ, còn hàm giữ khoảng tháo lắp cần trẻ hợp tác đeo đúng giờ.

• Trẻ đeo hàm giữ khoảng đến khi răng vĩnh viễn bắt đầu mọc, thường từ vài tháng đến vài năm.

Hàm giữ khoảng là gì và vì sao mất răng sữa sớm làm lệch răng?

Hàm giữ khoảng là khí cụ nha khoa giữ nguyên chiều dài chỗ trống sau khi trẻ mất răng sữa sớm. Khí cụ này chặn các răng bên cạnh nghiêng vào chỗ trống, nhờ vậy răng vĩnh viễn bên dưới còn đủ chỗ để mọc đúng vị trí.

Răng sữa ngoài việc giúp trẻ ăn nhai còn giữ chỗ cho răng vĩnh viễn mọc sau. Khi một răng sữa mất trước tuổi thay vì sâu răng, chấn thương hay phải nhổ sớm, các răng xung quanh có xu hướng dịch vào chỗ trống. Hiện tượng răng dịch vào chỗ trống gọi là mất khoảng.

Mất răng hàm sữa gây mất khoảng rõ nhất, vì răng 6 (răng hàm vĩnh viễn đầu tiên, mọc khoảng 6 tuổi) thường trôi về phía trước. Răng đối diện ở hàm kia cũng có thể trồi xuống chỗ trống. Khi răng vĩnh viễn mọc lên mà thiếu chỗ, răng đó có thể mọc lệch, mọc chen chúc hoặc kẹt lại dưới lợi.

Mất răng nanh sữa một bên có thể làm lệch đường giữa của các răng cửa dưới. Theo hướng dẫn của Hội Nha khoa Trẻ em Hoa Kỳ (AAPD), mất khoảng thường xảy ra nhiều nhất trong khoảng 6 tháng đầu sau khi mất răng. Vì vậy, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm sau khi răng sữa mất hoặc phải nhổ.

Tốc độ mất khoảng khác nhau theo vị trí răng mất, nên không phải trẻ nào mất răng sữa sớm cũng cần hàm giữ khoảng.

Khi nào trẻ mất răng sữa sớm cần hàm giữ khoảng?

Trẻ thường cần hàm giữ khoảng khi mất răng hàm sữa sớm và răng vĩnh viễn thay thế còn lâu mới mọc. Ngược lại, khi trẻ mất răng cửa sữa hoặc răng vĩnh viễn đã gần mọc, bác sĩ thường chỉ hẹn theo dõi. Bảng dưới đây tóm tắt các tình huống mất răng sữa thường gặp.

Bảng trên chỉ giúp bạn hình dung trước tình huống của trẻ. Dù khám ở đâu, bác sĩ thường xem bốn điều sau trước khi chỉ định hàm giữ khoảng:

1. Vị trí và loại răng sữa đã mất. Răng hàm sữa và răng nanh sữa ảnh hưởng đến khoảng trống nhiều hơn răng cửa sữa.

2. Mầm răng vĩnh viễn trên phim X-quang. Phim cho biết trẻ có mầm răng thay thế hay không và mầm đó đang ở vị trí nào.

3. Thời gian còn lại đến khi răng vĩnh viễn mọc. Lớp xương phủ dày và chân răng vĩnh viễn chưa hình thành nhiều cho thấy trẻ còn phải chờ lâu.

4. Khớp cắn và mức chen chúc sẵn có. Cung răng vốn đã chật thì mất thêm khoảng sẽ làm việc chỉnh nha sau này phức tạp hơn.

Ba trong bốn điều trên cần phim X-quang hoặc một quyết định về chiếc răng sữa, và MedDental niêm yết rõ từng hạng mục như sau.

Hàn sớm răng sữa sâu là cách tránh mất khoảng ngay từ gốc, vì răng sữa còn trên cung hàm thì trẻ không cần khí cụ giữ chỗ. Bạn có thể đọc thêm về sâu răng sữa nên nhổ hay trám.

Có những loại hàm giữ khoảng nào?

Sau khi bác sĩ xác định trẻ cần giữ khoảng, kiểu hàm giữ khoảng phụ thuộc vào số răng mất, vị trí một bên hay hai bên cung răng và răng trụ còn lại. Răng trụ là răng bác sĩ gắn khâu hoặc mão thép để giữ khí cụ. Hàm giữ khoảng chia thành hai nhóm cố định và tháo lắp, với năm kiểu thường dùng sau.

Kiểu neo chặn phía xa cần chụp phim kiểm tra định kỳ, vì lá thép nằm dưới lợi để dẫn răng 6 mọc đúng hướng. Kiểu cung lưỡi thường chỉ gắn sau khi răng cửa vĩnh viễn hàm dưới đã mọc, để dây thép không cản các răng cửa này.

Nên chọn hàm giữ khoảng cố định hay tháo lắp?

Hàm giữ khoảng cố định phù hợp với phần lớn trẻ nhỏ mất một hoặc hai răng hàm sữa, vì khí cụ này không phụ thuộc vào việc trẻ nhớ đeo. Hàm giữ khoảng tháo lắp phù hợp với trẻ lớn hơn, đã hợp tác và mất nhiều răng hoặc mất răng cửa. Giữa hai nhóm, sự hợp tác của trẻ và số răng mất quyết định nhiều hơn chất liệu.

Bác sĩ thường không chỉ định hàm giữ khoảng tháo lắp cho trẻ chưa hợp tác, vì khí cụ để trong hộp thì không giữ được khoảng.

Làm hàm giữ khoảng gồm những bước nào?

Làm hàm giữ khoảng cố định thường gồm hai buổi hẹn chính, cách nhau khoảng một tuần, rồi tái khám định kỳ. Các bước làm hàm giữ khoảng thường gặp gồm:

1. Khám và chụp phim: bác sĩ xem răng đã mất, răng trụ, mầm răng vĩnh viễn và khớp cắn, rồi chọn kiểu khí cụ.

2. Thử khâu và lấy dấu: bác sĩ thử khâu thép vừa răng trụ, lấy dấu hàm và gửi dấu cùng khâu đến xưởng.

3. Gắn khí cụ: khi xưởng trả hàm giữ khoảng, bác sĩ thử lại rồi gắn khâu vào răng trụ bằng xi măng nha khoa. Với hàm tháo lắp, bác sĩ hướng dẫn trẻ tự tháo và đeo khí cụ.

4. Tái khám: bác sĩ kiểm tra khâu, dây thép, lợi và theo dõi răng vĩnh viễn trên phim khi cần.

Trẻ phải đeo hàm giữ khoảng bao lâu?

Thời gian đeo hàm giữ khoảng do răng vĩnh viễn quyết định, không do khí cụ. Trẻ đeo khí cụ đến khi răng vĩnh viễn bên dưới bắt đầu nhú qua lợi, thường từ vài tháng đến vài năm tùy tuổi lúc mất răng.

Tuổi thay răng sữa thông thường giúp bạn ước lượng thời gian này:

Chẳng hạn, trẻ 5 tuổi mất răng hàm sữa thứ hai có thể phải đeo hàm giữ khoảng nhiều năm. Trong khi đó, trẻ 9 tuổi mất cùng chiếc răng có thể chỉ đeo khí cụ một đến hai năm.

Bác sĩ thường hẹn tái khám khoảng 6 tháng một lần, hoặc sớm hơn theo hẹn, và chụp phim khi cần xem răng vĩnh viễn. Khi răng vĩnh viễn bắt đầu nhú, bác sĩ tháo khí cụ để khí cụ không cản răng mọc. Thứ tự thay răng đầy đủ có trong bài trẻ thay răng sữa vào thời điểm nào.

Chăm sóc hàm giữ khoảng thế nào cho bền?

Vì hàm giữ khoảng thường ở trong miệng trẻ nhiều tháng, cách chăm sóc quyết định khí cụ có giữ được đến lúc tháo hay không. Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ các việc sau:

• Chải răng hai lần mỗi ngày bằng bàn chải lông mềm, chải kỹ quanh khâu và dưới dây thép.

• Tránh kẹo dẻo, kẹo cao su và đồ dai dính, vì các món này có thể kéo bong khâu hoặc vướng vào vòng dây.

• Không dùng tay hay lưỡi đẩy khí cụ, vì lực đẩy lặp lại có thể làm lỏng khâu hoặc cong dây thép.

• Với hàm tháo lắp, trẻ đeo đủ giờ theo chỉ dẫn, tháo ra để làm sạch và cất khí cụ trong hộp khi không đeo.

• Đưa trẻ tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm tra khâu, lợi và răng vĩnh viễn.

Khi khâu lỏng, dây thép gãy hoặc lợi sưng trùm lên dây, cha mẹ nên đưa trẻ đến khám sớm. Khâu lỏng lâu ngày giữ thức ăn bên dưới và có thể gây sâu răng trụ.

Câu hỏi thường gặp

Hàm giữ khoảng giá bao nhiêu?

Chi phí hàm giữ khoảng phụ thuộc vào kiểu khí cụ, một bên hay hai bên cung răng, số răng mất và số lần chụp phim. Hàm cung lưỡi hoặc hàm tháo lắp có răng giả thường cần nhiều công xưởng hơn hàm một bên. Trước khi làm, bạn nên hỏi rõ tổng chi phí gồm khí cụ, phim và các lần tái khám.

Gắn hàm giữ khoảng có đau không?

Gắn hàm giữ khoảng cố định thường không cần gây tê, vì bác sĩ chỉ đặt khâu quanh răng trụ và gắn bằng xi măng nha khoa. Trẻ có thể thấy vướng và hơi tức răng trụ trong vài ngày đầu. Hàm tháo lắp có thể làm trẻ nói hơi ngọng trong thời gian đầu.

Đeo hàm giữ khoảng rồi trẻ có cần niềng răng không?

Hàm giữ khoảng chỉ giữ chỗ trống, không sắp lại răng đã lệch hay sửa sai lệch xương hàm. Trẻ vẫn có thể cần chỉnh nha nếu răng chen chúc vì lý do khác. Bạn có thể tham khảo thêm về niềng răng khi bác sĩ phát hiện sai khớp cắn.

Mất răng cửa sữa có cần làm răng giả cho trẻ không?

Mất răng cửa sữa hàm trên thường ít gây mất khoảng, nên nhiều trẻ không cần khí cụ. Bác sĩ có thể cân nhắc hàm tháo lắp có răng giả khi trẻ mất nhiều răng cửa sớm, ngại cười hoặc phát âm khó. Quyết định này phụ thuộc vào tuổi và sự hợp tác của trẻ.

Hàm giữ khoảng bị lỏng hoặc rơi ra thì làm gì?

Khi hàm giữ khoảng lỏng hoặc rơi, cha mẹ nên giữ lại khí cụ trong hộp sạch và đưa trẻ đến khám sớm. Bác sĩ kiểm tra răng trụ, gắn lại hoặc làm khí cụ mới. Khoảng trống có thể thu hẹp nếu trẻ không có khí cụ trong thời gian dài.

Giá từng hạng mục được niêm yết trong bảng giá dịch vụ nha khoa tại MedDental.

Biết con có cần giữ khoảng hay không bắt đầu từ buổi khám

Mọi quyết định trong bài, từ có cần giữ khoảng đến chọn kiểu nào, đều bắt đầu từ buổi khám và phim X-quang của chính con bạn. Nếu răng hàm sữa của trẻ vừa mất hoặc sắp phải nhổ sớm, bạn nên đưa trẻ đi khám trong vài tháng đầu, khi khoảng trống chưa thu hẹp.

Bạn có thể xem thêm về nhổ răng sữa cho trẻ em hoặc liên hệ qua số điện thoại/Zalo 0985 018 688 để đặt lịch khám cho trẻ. MedDental sẽ liên hệ lại để sắp xếp cơ sở và thời gian phù hợp với bạn, trong hệ thống 9 cơ sở tại Hà Nội và Quảng Ninh. Các cơ sở MedDental làm việc tất cả các ngày trong tuần.

Nguồn tham khảo: American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD), Management of the Developing Dentition and Occlusion in Pediatric Dentistry. Việc có cần hàm giữ khoảng, kiểu khí cụ và thời gian đeo cần được bác sĩ xác định sau khi thăm khám.