Phòng ngừa sâu răng trẻ em theo tuổi: fluor, trám bít, SDF

Phòng ngừa sâu răng trẻ em bắt đầu từ chiếc răng sữa đầu tiên và gồm bốn việc chính. Cha mẹ chải răng cho trẻ hai lần mỗi ngày bằng kem có fluor, giảm số lần ăn đồ ngọt và cho trẻ khám răng 3–6 tháng một lần. Với trẻ có nguy cơ cao, bác sĩ có thể bôi vecni fluor, trám bít hố rãnh hoặc bôi SDF để chặn sâu răng từ sớm.

Lỗ sâu phát hiện sớm ở răng sữa thường chỉ cần hàn. Tại MedDental, hàn răng Composite có giá 300.000 đồng/răng và được bảo hành 6 tháng.

Tóm tắt nhanh

• Kem đánh răng có fluor dùng từ chiếc răng đầu tiên: lượng bằng hạt gạo cho trẻ dưới 3 tuổi, bằng hạt đậu cho trẻ 3–6 tuổi.

• Số lần ăn đồ ngọt trong ngày hại răng nhiều hơn tổng lượng đường, nên đồ ngọt chỉ nên đi kèm bữa chính.

• Trám bít hố rãnh phù hợp với răng hàm vĩnh viễn vừa mọc, thường lúc trẻ 6–7 tuổi và 11–13 tuổi.

• SDF chặn lỗ sâu tiến triển nhưng nhuộm đen phần răng sâu, nên bác sĩ chỉ dùng trong một số trường hợp.

Vì sao trẻ em dễ bị sâu răng?

Trẻ em dễ sâu răng vì men răng sữa mỏng, răng mới mọc chưa khoáng hóa đủ và trẻ chưa tự chải sạch. Sâu răng hình thành khi vi khuẩn trong mảng bám biến đường thành axit, rồi axit hòa tan dần khoáng chất của men răng.

Men răng sữa chỉ dày khoảng một nửa men răng vĩnh viễn, nên lỗ sâu ở răng sữa thường lan vào ngà và tủy nhanh hơn ở người lớn. Răng hàm vĩnh viễn mới mọc có hố rãnh sâu trên mặt nhai, nơi lông bàn chải khó chạm tới.

Vi khuẩn gây sâu răng có thể truyền từ nước bọt của người lớn sang trẻ, chẳng hạn khi người lớn nếm thức ăn bằng thìa của trẻ. Thói quen ngậm bình sữa khi ngủ và ăn vặt nhiều lần trong ngày khiến răng ngâm trong axit lâu hơn.

Bệnh viện Nhi Trung ương dẫn số liệu của Viện Răng Hàm Mặt Trung ương: khoảng 80% trẻ 4–8 tuổi ở Việt Nam mắc sâu răng. Hai hiểu lầm sau khiến nhiều phụ huynh phát hiện sâu răng muộn:

• Nhiều phụ huynh nghĩ răng sữa sắp thay nên không cần chữa, trong khi răng hàm sữa giữ chỗ cho răng vĩnh viễn đến khoảng 11–12 tuổi.

• Răng hàm vĩnh viễn thứ nhất mọc lúc khoảng 6 tuổi, sau răng sữa cuối cùng và không thay chiếc nào, nên cha mẹ hay nhầm đây là răng sữa.

Bạn có thể xem thứ tự mọc và thay từng răng tại bài trẻ thay răng sữa vào thời điểm nào.

Vệ sinh răng cho trẻ theo từng độ tuổi như thế nào?

Vệ sinh răng cho trẻ thay đổi theo tuổi ở ba điểm: dụng cụ, lượng kem có fluor và mức cha mẹ hỗ trợ. Cha mẹ nên chải răng cho trẻ hai lần mỗi ngày, buổi sáng và trước khi ngủ, mỗi lần khoảng 2 phút.

Trẻ nên nhổ bọt kem sau khi chải và không súc lại nhiều nước, để lớp fluor còn lưu trên mặt răng. Trẻ dưới 6 tuổi thường chưa nhổ hết kem, nên lượng kem nhỏ giúp hạn chế lượng fluor trẻ nuốt vào.

Trẻ thường chải sót mặt nhai răng hàm, mặt trong và cổ răng sát lợi. Cha mẹ nên chải lại cho trẻ đến khoảng 7–8 tuổi, khi tay trẻ đủ khéo để làm sạch các vùng này.

Fluor phòng ngừa sâu răng thế nào, kem đánh răng và vecni fluor khác nhau ra sao?

Fluor phòng ngừa sâu răng bằng cách giúp men răng tái khoáng sau mỗi đợt axit và làm men răng bền hơn trước axit. Trẻ nhận fluor tại nhà qua kem đánh răng hằng ngày, còn vecni fluor là lớp fluor nồng độ cao do bác sĩ bôi tại phòng khám.

Vecni fluor là chất sệt bôi lên mặt răng, bám lại vài giờ và nhả fluor dần vào men răng. Bác sĩ làm sạch răng, lau khô rồi bôi một lớp mỏng, nên mỗi lần bôi thường chỉ mất vài phút.

Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) khuyến nghị bôi vecni fluor cho trẻ từ khi mọc răng sữa đến 5 tuổi. Vecni fluor không phải sản phẩm để cha mẹ tự bôi tại nhà, vì nồng độ fluor cao cần đúng lượng do bác sĩ định.

Fluor dùng đúng lượng theo tuổi an toàn cho trẻ nhỏ. Trẻ nuốt nhiều kem có fluor hằng ngày trong những năm răng đang hình thành có thể mắc nhiễm fluor răng, biểu hiện bằng đốm trắng hoặc vệt nâu trên men răng.

Trám bít hố rãnh là gì, răng nào nên trám?

Trám bít hố rãnh là phủ một lớp vật liệu lỏng lên hố và rãnh trên mặt nhai răng hàm, để mảng bám không còn chỗ đọng. Bác sĩ thường trám bít cho răng hàm vĩnh viễn đã mọc đủ mặt nhai và chưa có lỗ sâu.

Bác sĩ làm sạch mặt nhai, giữ răng khô khỏi nước bọt, bôi chất xử lý bề mặt, rồi phủ vật liệu và chiếu đèn để vật liệu đông lại. Thủ thuật trám bít không cần khoan răng và thường không cần gây tê.

Ba nhóm răng thường được bác sĩ cân nhắc trám bít hố rãnh:

• Răng hàm vĩnh viễn thứ nhất, còn gọi là răng 6, mọc khi trẻ khoảng 6–7 tuổi.

• Răng hàm vĩnh viễn thứ hai, còn gọi là răng 7, mọc khi trẻ khoảng 11–13 tuổi.

• Răng hàm nhỏ có rãnh sâu, hoặc răng hàm sữa ở trẻ có nguy cơ sâu răng cao.

Theo CDC Hoa Kỳ, chất trám bít ngăn khoảng 80% lỗ sâu ở răng hàm trong 2 năm đầu và vẫn ngăn khoảng 50% lỗ sâu đến 4 năm. Lớp trám bít có thể mòn hoặc bong một phần theo thời gian, nên bác sĩ kiểm tra lớp trám ở mỗi lần khám và trám bổ sung khi cần.

Vật liệu trám bít thường là nhựa (resin) hoặc glass ionomer. Bác sĩ hay chọn glass ionomer cho răng mới nhú một phần, vì vật liệu này vẫn bám khi răng khó giữ khô và còn nhả thêm fluor.

SDF dùng khi nào cho trẻ?

Trám bít hố rãnh chỉ dành cho răng còn lành, còn SDF dùng khi răng của trẻ đã có lỗ sâu. SDF (bạc diamine fluorid 38%) là dung dịch bác sĩ bôi lên lỗ sâu để chặn sâu răng tiến triển, không cần khoan và không cần gây tê.

Đổi lại, SDF nhuộm đen phần mô răng đã sâu và màu đen này không tự mất. Vì vậy bác sĩ cân nhắc kỹ trước khi bôi SDF cho răng cửa, nơi màu răng ảnh hưởng tới nụ cười của trẻ.

Bác sĩ thường cân nhắc SDF trong ba tình huống sau:

• Trẻ nhỏ chưa ngồi yên trên ghế nha đủ lâu để hàn răng.

• Trẻ có nhiều lỗ sâu cùng lúc, cần chặn sâu răng trong khi chờ điều trị từng răng.

• Lỗ sâu ở răng sữa sắp thay, chưa gây đau và chưa có dấu hiệu viêm tủy.

Bác sĩ không bôi SDF khi răng đau tự phát, lợi sưng cạnh răng hoặc trẻ dị ứng bạc. Viện Hàn lâm Nha khoa Trẻ em Hoa Kỳ (AAPD) đề xuất bôi SDF 2 lần mỗi năm cho lỗ sâu răng sữa. Sau khi bôi SDF, bác sĩ vẫn có thể hàn lỗ sâu khi trẻ lớn hơn.

Cho trẻ ăn uống thế nào để ít sâu răng?

Chế độ ăn giúp trẻ ít sâu răng khi số lần ăn đồ ngọt giảm, đồ ngọt đi kèm bữa chính và trẻ uống nước lọc giữa các bữa. Mỗi lần trẻ ăn đồ ngọt, môi trường miệng chuyển sang axit trong khoảng 20–30 phút, nên ăn vặt rải rác cả ngày hại răng hơn ăn cùng lượng đó trong một bữa.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị đường tự do chiếm dưới 10% năng lượng mỗi ngày, tốt hơn nữa là dưới 5%. Đường tự do gồm đường thêm vào đồ ăn, mật ong và đường trong nước ép, nên nước ép không thay được trái cây nguyên quả.

Khi nào nên đưa trẻ đi khám răng, và buổi khám cần có gì?

Trẻ nên khám răng lần đầu khi mọc chiếc răng đầu tiên hoặc trước khoảng 1 tuổi, sau đó khám 3–6 tháng một lần tùy nguy cơ sâu răng. Lần khám sớm giúp bác sĩ phát hiện vết trắng đục trên men răng, dấu hiệu sâu răng giai đoạn đầu còn phục hồi được bằng fluor.

Một buổi khám dự phòng cho trẻ nên có bốn việc sau, dù bạn đưa trẻ khám ở đâu:

1. Bác sĩ đánh giá nguy cơ sâu răng và hẹn lần khám sau theo nguy cơ, không chỉ theo một mốc cố định.

2. Bác sĩ kiểm tra từng mặt răng, kẽ răng và chỉ định phim X quang khi nghi sâu ở kẽ răng.

3. Bác sĩ tư vấn biện pháp dự phòng phù hợp với trẻ, như vecni fluor, trám bít hố rãnh hoặc SDF.

4. Phụ huynh nghe rõ hạng mục và chi phí trước khi bác sĩ làm.

Với tiêu chí 1, 2 và 4, quy trình khám tại MedDental có thông tin cụ thể như sau. Với tiêu chí 3, bạn nên hỏi trực tiếp bác sĩ trong buổi khám.

Khi lỗ sâu đã hình thành, răng sữa cần hàn sớm để sâu răng không lan vào tủy. Bảng dưới đây là giá niêm yết của các hạng mục hay gặp ở trẻ tại MedDental.

Mảng nha khoa tổng quát của MedDental do bác sĩ Đinh Ngọc Khánh, Giám đốc chuyên môn Phục hình – Tổng quát toàn hệ thống, phụ trách. Cách bác sĩ chọn giữa hàn và nhổ răng sữa sâu có tại bài sâu răng sữa ở trẻ nhỏ: nhổ hay trám.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi thì dùng được nước súc miệng có fluor?

Nước súc miệng có fluor thường dùng cho trẻ từ khoảng 6 tuổi, khi trẻ đã biết ngậm và nhổ ra hết. Trẻ nhỏ hơn dễ nuốt nước súc miệng, nên kem đánh răng có fluor đúng lượng là đủ cho phần lớn trẻ.

Răng sữa có vệt đen có phải lúc nào cũng là sâu răng không?

Vệt đen trên răng sữa không phải lúc nào cũng là sâu răng. Một số trẻ có vệt đen chạy dọc cổ răng do vi khuẩn sinh màu, mặt răng vẫn nhẵn và không có lỗ. Bác sĩ phân biệt hai tình trạng này khi khám, vì vệt đen chỉ cần làm sạch còn lỗ sâu cần điều trị.

Bạn có thể đọc thêm về cách xử lý khi răng đã sâu.

Kẹo cao su không đường có giúp trẻ ít sâu răng không?

Kẹo cao su không đường, nhất là loại có xylitol, kích thích tiết nước bọt và giúp trung hòa axit sau bữa ăn. Kẹo cao su chỉ phù hợp với trẻ đủ lớn để không nuốt kẹo, và không thay được việc chải răng.

Trẻ sợ nha sĩ thì cha mẹ nên chuẩn bị thế nào?

Trẻ ít sợ nha sĩ hơn khi lần khám đầu diễn ra lúc răng chưa đau. Cha mẹ nên kể với trẻ về buổi khám bằng lời đơn giản, không dùng nha sĩ để dọa trẻ, và cho trẻ khám đều đặn để quen với ghế nha.

Trẻ đã sâu răng sữa thì răng vĩnh viễn có dễ sâu không?

Trẻ từng sâu răng sữa có nguy cơ sâu răng vĩnh viễn cao hơn, vì vi khuẩn và thói quen ăn uống vẫn còn khi răng mới mọc. Bác sĩ thường xếp các trẻ này vào nhóm nguy cơ cao, hẹn khám dày hơn và cân nhắc trám bít khi răng 6 mọc.

Giá từng hạng mục được niêm yết trong bảng giá dịch vụ nha khoa tại MedDental.

Lịch phòng ngừa phù hợp với con bắt đầu từ buổi khám đầu tiên

Lượng kem fluor, lịch bôi vecni và thời điểm trám bít đều phụ thuộc vào nguy cơ sâu răng của chính con bạn. Một buổi khám giúp bác sĩ xác định nguy cơ này, tìm lỗ sâu còn nhỏ và hẹn lần khám tiếp theo.

Bạn có thể xem các dịch vụ tại nha khoa tổng quát hoặc liên hệ qua số điện thoại/Zalo 0985 018 688 để đặt lịch khám cho trẻ. MedDental sẽ liên hệ lại để sắp xếp cơ sở và thời gian phù hợp với gia đình, trong hệ thống 9 cơ sở tại Hà Nội và Quảng Ninh.

Nguồn tham khảo: Viện Hàn lâm Nha khoa Trẻ em Hoa Kỳ (AAPD), hướng dẫn về fluor và SDF; CDC Hoa Kỳ về chất trám bít; USPSTF về vecni fluor cho trẻ dưới 5 tuổi; WHO về lượng đường tự do; Bệnh viện Nhi Trung ương. Biện pháp dự phòng cụ thể cho từng trẻ cần được bác sĩ xác định sau khi thăm khám.